I aviá, un còp, un òme e una femna qu'avián un dròlle que s'apelava Bernadonet. Aquí que la femna moriguèt, e l'òme se tornèt maridar.
La novèla femna podiá pas veire lo filh de la paura mòrta. Un ser, quand foguèron al lièch, la mairastra diguèt al seu òme :
« Soi lassa de veire aquel dròlle. O nos manja tot ! Lo te cal anar pèrdre ».
Mas lo Bernadonet, que dormiá pas, o entendèt. Se n'anèt trobar sa mairina e li diguèt :
« Menineta, lo paire me vòl pèrdre.
- Òc-ben, meu ! Te cal emplenar las pòchas de calhaus e del temps que correràs, los semenaràs un per un pel camin : aital te perdràs pas e tornaràs a l'ostal. »
L'endeman matin, lo paire diguèt :
« Bernadonet, vau far qualques fagòts de lenha al bòsc. Vòls venir amb ieu ?
- Òc-ben, paire. »
E partiguèron.
Quand foguèron al mièg del bòsc, lo paire diguèt :
- Bernadonet, demòra aquí ; vau cercar qualque estac, tornarai lèu. »
Lo paire tornèt pas.
Mas lo Bernadonet seguèt los calhaus qu'aviá semenats pel camin e tornèt a l'ostal.
Se metèt contra la pòrta per escotar.
Aquel ser, la mairastra aviá fach un milhàs. N'avián un sadol e lo paire diguèt :
« A ! S'aviam lo Bernadonet, manjariá plan un bocin de milhàs. »
Lo Bernadonet cridèt :
« Soi aicí, paire. » Lo faguèt dintrar e manjar. Apuèi, se n'anèron al lièch. Quand foguèron al lièch, la mairastra tornèt dire a son òme :
« A! que soi lassa de veire aquel dròlle ! Deman, lo tornaràs menar al bòsc, e aqueste còp, pèrd-lo coma cal. »
Mas lo Bernadonet que dormiá pas o entendèt. Anèt trobar sa mairina e li diguèt :
« Menineta, lo paire me vòl tornar pèrdre.
« Òc-ben, meu ! E ben, sabes çò que te cal far per te pèrdre pas e tornar a l'ostal.
L'endeman matin, lo paire li diguèt :
« Bernadonet, vòls tornar amb ieu far qualques fagòts de lenha al bòsc ?
- Òc-ben, paire. »
E partiguèron. Lo Bernadonet s'èra emplenadas las pòchas de blat e lo semenèt grun per grun pel camin. Quand foguèron pel mièg del bòsc, lo paire diguèt :
« Bernadonet, espèra-me aquí, vau cercar qualque estac, tornarai lèu.
- Me volètz pèrdre !
- Non, non, te vòli pas pèrdre. »
Lo paire tornèt pas. Alara, lo Bernadonet ensagèt de tornar trobar son camin ; mas poguèt pas ; los aucèls avián manjat tot lo blat. E se metèt a plorar, quand se vegèt tot sol, perdut al mièg del bòsc.
Montèt al cap d'un casse e vegèt un lum plan luènh, plan luènh. Anèt cap a aquel lum e arribèt a un ostal. Tustèt a la pòrta; una femna venguèt dubrir. Lo Bernadonet li diguèt :
« Me podètz pas retirar ?
- Ò ! non, pauròt. Aicí, es l'ostal del Drac. Quand tornarà, te manjarà.
- Daissatz-me dintrar. Me rescondrai plan e me trobarà pas. »
Dintrèt e se rescondèt jol lièch.
Lo Drac aviá una polida dròlla que s'apelava Solelheta. Del temps que sa maire cosinava, la Solelheta anèt trobar lo Bernadonet e li diguèt :
« Aquí un rat : garda-lo-te, e quand lo paire te dirà : « Fai-me veire lo det pichonet, li faràs veire la coa del rat. A la nuèch, lo Drac arribèt e, tanlèu dins l'ostal, diguèt :
« Senti aicí carn batejada
Se i es pas, i es estada »
Alavetz, la femna li diguèt :
« As un drollet jol lièch, mas es plan pichonet : lo pòdes pas manjar encara.
- Veire, çò ditz lo Drac. Dròlle, drollet, fai-me veire lo det, lo det pichonet. »
E lo Bernadonet li faguèt veire la coa del rat. Lo Drac creguèt que lo drollet li balhava lo det pichon.
« Es vertat, ès plan jovenòt, encara ! » diguèt.
L'endeman matin, quand lo Drac foguèt partit, lo Bernadonet se'n volguèt tornar ; mas la Solelheta li diguèt :
« Demòra. Mon paire te voldriá manjar mas ieu, te vòli gardar. Daissa-me far e te prometi que te manjarà pas. »
E lo Bernadonet demorèt.De tot lo jorn, quitava pas la Solelheta, e la nuèch se rescondiá jol lièch.
Mas aquí qu'un jorn lo Drac tornèt abans la nuèch, e vegèt lo Bernadonet amb la Solelheta dins l'òrt.
« Ò ! ò ! diguèt, aquel dròlle es estat lèu vengut gras ! Femna, deman te levaràs de matin e lo me faràs còire. »
Alavetz, la Solelheta li diguèt :
« Paire, se lo gardavetz ? Per l'amor de ieu, gardatz-lo ! »
Lo Drac, tot Drac qu'èra, aimava sa filha. Li diguèt :
« E ben, perque o vòls, lo gardarai, mas a condicion que faga tot çò que li comandarai. »
Aquel ser, lo Drac faguèt sopar lo Bernadonet a sa taula. Apuèi li diguèt :
« Vòli que deman me fagas una font, e que deman a ser, per sopar, me pòrtes una botelhada d'aiga d'aquela font sus la taula. »
L'endeman matin, li balhèt un fossor e una palavèssa e lo Bernadonet partiguèt amb aqueles apleches per anar far la font. Mas al primièr pic, copèt lo fossor e la palavèssa : èran d'apleches de coja !
A miègjorn, la Solelheta diguèt a sa maire :
« Maire, vòli anar portar la sopa al Bernadonet.
- O vòli pas.
- Vos disi que i vòli anar.
- E ben, vai-i, se tant i vòls anar.
E la Solelheta partiguèt. Quand arribèt, diguèt :
« Adieu, Bernadonet.
- Adieu, Solelheta.
- As l'aire plan en pena. Que as ?
- Al primièr pic, ai bricat lo fossor e la palavèssa.
- Anem, te desòles pas per aquò. Manja e veiràs que la font serà lèu facha. »
Quand lo Bernadonet agèt manjat, la Solelheta se tirèt un bastonet de la cencha e diguèt :
« Per la vertut de mon bastonet, que la font siá facha, que l'aiga i rage e que i n'i aja una botelhada sus la taula, anuèch ! »
Sul còp, la font foguèt facha, foguèt plena d'aiga e lo Bernadonet ne prenguèt una botelhada e lo ser, la metèt sus la taula.
Quand lo Drac arribèt e que vegèt aquela botelhada d'aiga, diguèt :
« A ! Solelheta, Solelheta, as plan trabalhat aicí !
- Non pas, mon paire. »
Sopèron, apuèi lo Drac diguèt :
« Femna, mena aquel dròlle al lièch del cambron. »
Aquel lièch èra un lièch de fuòc ! Mas la Solelheta dintrèt doçament dins lo cambron e diguèt al Bernadonet :
« Vai-te'n al meu lièch. »
E ela dormiguèt dins lo lièch de fuòc.
L'endeman matin, lo Drac diguèt al Bernadonet :
« Uèi, te cal plantar una vinha, e vòli qu'anuèch i aja sus la taula una sietada de rasims d'aquela vinha. »
Lo Bernadonet partiguèt amb sos apleches. Mas, al primièr pic, los briquèt totes : èran pas que d'apleches de coja !
A miègjorn, la Solelheta diguèt a sa maire :
« Maire, vòli anar portar la sopa al Bernadonet.
- O vòli pas.
- Vos disi que i vòli anar.
- E ben, vai-i, se tant i vòls anar. »
E la Solelheta partiguèt.
« Adieu, Bernadonet.
- Adieu, Solelheta.
- As l'aire plan en pena. Que as ?
- Al primièr pic, ai bricat totes los apleches.
- Anem,ajas pas pensament per aquò. Manja e veiràs que la vinha serà lèu plantada. »
Quand lo Bernadonet agèt manjat, la Solelheta diguèt :
« Per la vertut de mon bastonet, que la vinha siá plantada, que i aja de rasims e qu'anuèch n'i aja una sietada sus la taula ! »
Sul còp, la vinha foguèt plantada, borronèt, ramèt, s'acaptèt de rasims, e lo ser, lo Bernadonet ne portèt una sietada sus la taula.
Quand lo Drac arribèt e que vegèt aqueles rasims, diguèt :
« A ! Solelheta, Solelheta, as pel segur trabalhat aicí !
- Non pas, mon paire.
Sopèron, apuèi lo Drac diguèt al Bernadonet :
« Vai-te'n al lièch : deman matin, te levaràs quand te cridarai. »
E tanlèu lo Bernadonet partit, diguèt a la Solelheta :
« Cal que tot aquò finisca, e çò qu'as fach, o pagaràs. Deman matin, te levaràs quand te cridarai. »
E tanlèu la Solelheta partida, diguèt a la femna :
« Femna, deman matin, montaràs un pairòl d'òli per far còire lo Bernadonet »
La Solelheta o entendèt. Dintrèt plan doçament dins lo cambron per dormir dins lo lièch de fuòc, donèt lo seu al Bernadonet e li diguèt :
« Mon paire a comandat a ma maire de montar un pairòl d'òli per te far còire deman matin, e ieu, qual sap çò que me farà ? Mas, nos ten pas encara, ni tu, ni ieu. Quand te demandarà :  « Quin pol canta ? », li diràs « Lo roge. » Apuèi, quand te tornarà demandar : « Quin pol canta ? », li diràs : « Lo negre. » Alara, serà ora, nos caldrà partir. »
A mièjanuèch, lo Drac cridèt :
« Bernadonet, quin pol canta ?
- Lo roge » respondèt Bernadonet.
Al cap d'una ora, tornèt cridar :
« Bernadonet, quin pol canta ?
- Lo negre. »
Alara, Bernadonet e Solelheta se levèron. Mas, davant de partir, la Solelheta metèt que respondès per ela, la conolha dins lo seu lièch e lo fus al lièch de fuòc, que respondès pel Bernadonet.
Una ora aprèp, lo Drac cridèt :
« Solelheta, lèva-te.
- Me lèvi, » respondèt la conolha.
- Bernadonet, lèva-te.
- Me lèvi, » respondèt lo fus.
Al cap d'un pauc, quand vegèt que se levavan pas, lo Drac tornèt cridar :
« Solelheta, lèva-te !
- Me lèvi, tornèt respondre la conolha.
- Bernadonet, lèva-te.
- Me lèvi, » tornèt respondre lo fus.
Al cap d'un pauc, quand vegèt que se levavan pas, lo Drac anèt veire al lièch de la Solelheta i trobèt pas que la conolha. Anèt veire al lièch del Bernadonet : i trobèt pas que lo fus.
Fòl de colèra, diguèt a la femna :
« A ! aquel brigand ! Nos a escapat e la Solelheta es partida amb el.
- Non pas benlèu !
- Ò ! si, tot segur.
- Part al galòp que l'atraparàs. »
Lo Drac partiguèt e se metèt a córrer tant que poguèt.
Lo Bernadonet e la Solelheta, ja èran luènh. S'èran arrestats a l'òrle d'un pesquièr, e la Solelheta amassava de pimparèlas. Aquí que lo Bernadonet vegèt lo Drac qu'arribava :
« Gara-lo enlà ! diguèt ; sèm perduts ! »
Mas la Solelheta li diguèt :
« Ajas pas paur. Per la vertut de mon bastonet, que tu siás guit e ieu guiteta. »
Sul còp, lo Bernadonet foguèt guit e la Solelheta guiteta, e se n'anèron dins lo pesquièr. Lo Drac arribèt e lor diguèt :
« Adieu-siatz, guit e guiteta. Avètz pas vist un drollet e una drolleta ?
- Fat ! Fat ! Fat !
- Vos disi s'avètz pas vist un drollet e una drolleta passar ?
- Fat ! Fat ! Fat !
Ne poguèt pas tirar mai e se'n tornèt. Quand arribèt a l'ostal, la femna li diguèt :
- E ben ! los menas pas ?
- E non! Ai pas trobat qu'un guit e una guita. Lor ai demandat se los avián vistes passar e per tota responsa, quitavan pas de me dire : « Fat ! Fat ! Fat ! »
- A ! Bèstia qu'ès ! Èran pas qu'eles : los te caliá menar. Torna-i e e aqueste còp, mena-los. »
E tornèt partir. Lo Bernadonet lo vegèt venir.
« Solelheta, aquí ton paire que torna. Sèm perduts ! 
- Ajas pas paur. Per la vertut de mon bastonet, que tu siás auselet e ieu auseleta ! »
E sul còp, lo Bernadonet foguèt auselet e ela auseleta. Lo Drac arribèt e diguèt :
« Adieu-siatz,auselet e auseleta. Avètz pas vist un drollet e una drolleta
- Riu chiu chiu chiu ! Riu chiu chiu chiu chiu !
- Vos disi s'avètz pas vist un drollet e una drolleta passar.
- Riu chiu chiu chiu chiu ! Riu chiu chiu chiu chiu !
Ne poguèt pas tirar mai e se'n tornèt. Quand arribèt, la femna li diguèt :
« E ben ! Los menas pas ?
- Ò ! non, ai pas trobat qu'un auselet e una auseleta. Lor ai demandat se los avián vistes passar e per tota responsa, quitavan pas de me dire : « Riu chiu chiu chiu chiu ! »
- A! Paure òme, qu'ès bèstia ! Èran pas qu'eles : los te caliá menar. Torna-i.
- A! Soi tròp las, diguèt lo Drac ; que se n'anen ont voldràn ! Ieu, los torni pas cercar.
- Te disi que i te cal tornar. »
Ça que la, i tornèt. Quand lo vegèron venir, lo Bernadonet e la Solelhet arribavan a un riu. La Solelheta diguèt :
« Ajas pas paur, Bernadonet. Per la vertut de mon bastonet, que ieu siá sul riu palanqueta e que tu siás lo paredon ! »
E sul còp, lo Bernadonet foguèt paredon e ela palanqueta. Mas lo Drac sabiá plan qu'a aquel endrech lo riu aviá pas cap de palanca.
« A ! Solelheta, Solelheta, diguèt, as plan trabalhat aicí ; mas, aqueste còp, m'escaparetz pas, ni tu ni ton Bernadonet. »
Pr'aquò, li escapèron encara : quand volguèt atrapar lo paredon e la palanqueta, aquí que lo paredon se cambièt en brau que sautèt pel prat e que la palanqueta tombèt dins lo riu e se cambièt en granhòta que s'anèt estremar dins un pè de jonc. Mas la bastonet de la Solelheta demorèt sus l'aiga e lo Drac l'atrapèt. Alara, diguèt :
« Bernadonet, brau ès e brau sièis ans seràs. E tu, Solelheta, granhòta as volgut èsser, granhòta sèt ans demoraràs. »
Cada jorn, lo Bernadonet, cambiat en brau, anava pàisser a la broa del riu ont èra la Solelheta cambiada en granhòta, e aital se vesián ça que la.
Al cap de sièis ans, lo Bernadon tornèt dròlle,- e oblidèt la Solelheta. Al cap de sèt ans, la Solelheta foguèt pas mai granhòta : foguèt, coma de davant, una polida dròlla, mas trobèt pas lo Bernadonet.
Pertot lo cercava e se desolava de l'aver perdut.
Un jorn, passèt a un vilatge que fasián una nòça, e vegèt lo nòvi e la nòvia que se n'anavan a la glèisa, e aquí que lo nòvi èra lo Bernadonet.
La Solelheta se n'anèt a cò d'una bolangèra e li diguèt :
« Auriatz pas un bocin de pasta ?
- Ò ! non, n'ai pas brica.
- Quand n'agèssetz pas qu'un bocinon coma una cabòça d'espilla, n'auriái pro. »
La bolangèra anèt veire dins la mag e ne trobèt un bocinon coma una cabòça d'espilla e la li donèt.
La Solelheta prestiguèt aquela pasta, la boleguèt plan e ne faguèt dos pijons,- un pijon e una pijona, e lor donèt la vida. E aquí qu'aqueles dos pijons s'anèron se pausar sus una fenèstra de la glèisa, al moment que los nòvis dintravan per s'esposar. E lo pijon diguèt a la pijona :
« Rocó ! Rocó ! Pijoneta, fai-me un poton.
- Ò ! non, te vòli pas far un poton, que benlèu fariás coma lo Bernadonet qu'a abandonada la Solelheta : l'a despaïsada e apuèi l'a oblidada. »
Lo Bernadonet o entendèt. Sortiguèt de la glèisa, trobèt la Solelheta sus la pòrta.Tanlèu que la vegèt, la reconeguèt e li sautèt al còl. La Solelheta lo prenguèt e lo quitèt pas jamai pus.

Antonin Perbòsc
Contes de la Vallée du Lambon